Italië in de Eerste Wereldoorlog: Van Drievoudig Verbond Naar Geallieerde Overwinning

Italië's rol in de Eerste Wereldoorlog ontwijkt eenvoudige categorisering. Een nominieel lid van het Drievoudig Verbond met Duitsland en Oostenrijk-Hongarije sinds 1882, verklaarde Italië neutraliteit in augustus 1914, en troed de Geallieerden in 1915 na geheime onderhandelingen. De reis reflecteert berekend realpolitik meer dan onbetrouwbaarheid.

Waarom Neutraliteit in 1914?

• Alleen defensief verbond: Het Drievoudig Verbond verplichtte wederzijdse verdediging alleen bij aanval. Oostenrijk-Hongarije's oorlogsverklaring aan Servië (getriggerd door Sarajevo) was offensief – Oostenrijk was de agressor.
• Territoriale ambities: Italië begeerde door Oostenrijk gehouden Trentino, Zuid-Tirol, Istrië en Dalmatië – gebieden met Italiaanssprekende bevolkingen (irredentisme).
• Onvoorziene militaire: Het Regio Esercito had geen moderne artillerie, machinegeweren en officierencompetentie na de 1911–12 Italiaans-Turkse Oorlog.
• Gedeelde publieke opinie: Socialisten tegen de oorlog; nationalisten (inclusief Mussolini) eisten interventie; liberalen gesplitst.

Verdrag van Londen (April 1915)

Geheime onderhandelingen met Engeland, Frankrijk en Rusland beloofden Italië:

• Trentino, Zuid-Tirol (tot Brennerpas), Istrië, Trieste, delen van Dalmatië
• Valona (Albanië), Antalya (Turkije), koloniale compensatie in Afrika
• Financiële leningen en militaire leveringen

Italië verklaarde Oostenrijk-Hongarije de oorlog (23 mei 1915); aan Duitsland pas in augustus 1916.

Oorlogsprestatie: Dure Patstelling

Italië vocht voornamelijk op de Isonzofront (12 slagen, 1915–17) tegen goed ingegraven Oostenrijk-Hongaarse troepen in bergachtig terrein. Resultaten:

• Slachtoffers: ~650.000 doden, ~1M gewonden – proportioneel hoger dan Engeland/Frankrijk
• Caporetto (1917): Catastrofale nederlaag, terugtrekking tot Piave, 300.000 gevangenen
• Vittorio Veneto (1918): Laatste offensief, Oostenrijk-Hongaarse instorting, wapenstilstand 3 nov

Zee- en Alpenfronten zagen meer succes. Italië bijdroeg ook aan Balkan- en Midden-Oosttheaters.

Na de Oorlog: "Gemutilde Overwinning"

Bij Versailles ontving Italië Trentino, Zuid-Tirol, Trieste, Istrië – maar geen Dalmatië of Fiume (geclaimd door Joegoslavië). Wilson's zelfbeschikkingsprincipe botste met geheime verdragen. Nationalistische woede over de "gemutilde overwinning" voedde het fascisme.

Beoordeling

Italië was niet "onbetrouwbaar" – het was transactieel. Het nakwam de letter van het Drievoudig Verbond (alleen defensief), daarna nationale belangen nastreven via de beste beschikbare deal. De militaire offer was enorm; de diplomatieke teleurstelling diep. De gevolgen vormden het interbellum Europa decisief.