Parallellen in industrialisatie: Japan en de Verenigde Staten

Onderschillende startpunten (Japan: gedwongen opening 1853; VS: vroege 19e eeuw opmars), hun industrialisatie deelde opvallende gelijkenissen:

1. Snelle verstedelijking: Massale land-naar-stad migratie voedde fabrieksarbeidspools; megasteden ontstonden (Tokyo/Osaka, New York/Chicago).
2. Technologie-adoptie & innovatie: Beide importeerden toen vonden: stoomkracht, spoorwegen, telegraaf, textielmachines, staal (Bessemer), elektriciteit, chemicaliën. Japan stuurde missies (Iwakura); VS had eigen uitvinders (Edison, Bell).
3. Kapitaalmobilisatie: Geconcentreerde financiële macht: VS – Morgan, Rockefeller, Vanderbilt; Japan – Zaibatsu (Mitsui, Mitsubishi, Sumitomo) stuird door staat geleid krediet.
4. Actieve staatsrol: VS: gronddonaties, tarieven (Morrill), transcontinentale spoorwegsubsidies. Japan: Meiji-gov bouwde modelfabrieken, stichtte banken, sponsorde zaibatsu, importeerde buitenlandse adviseurs (oyatoi gaikokujin).
5. Arbeidstransformatie: Ontheemde ambachtslieden → fabrieksproletariaat; vrouwen/kinderen in vroege molens; later vakbondvorming, arbeidsconflicten (VS: Haymarket, Pullman; Japan: 1918 Rijstvoorraden, vroege vakbonden).
6. Sociale ontwrichting: Klassevorming, geslachtsrolverschuivingen, stedelijke ellende, milieudegradatie, culturele dislocatie. Beiden worstelden met "moderniseringsonrust."

Beiden bereikten gecomprimeerde moderniteit – eeuwenverandering in decennia – en werden grootmachten vroege 20e eeuw.