Bezetting van Afrika in 1870: Slechts 10% onder Europees controle

Rond 1870 was ongeveer 10% van Afrika's landoppervlakte onder formeel Europees koloniale gezag. Het grote binnenland werd bestuurd door Afrikaanse politieken – koninkrijken, keizerrijkken, sultanaten en staatloze samenlevingen – die op eigen voorwaarden ver in de langeafstandshandel en diplomatie betrokken waren.

Waar Europeanen zeggenschap hadden (voor 1870)

• Kustenkronkels: Portugezen (Angola, Mozambiek), Britten (Kaapkolonie, Goudkust, Lagos), Fransen (Saint-Louis, Gorée, Assinie), Dutch (tot 1806 Kaap, toen Brits).
• Algerije: Franse verovering begon 1830; in 1870 was noord-Algerije een kolonisatiekolonie.
• Zuid-Afrika: Britse Kaapkolonie breidde zich oostwaarts uit (Xhosa-oorlogen); Boerenrepublieken (Transvaal, Oranje-Vrijstaat) onafhankelijk.

De Wedstijd Versnelt (1870–1914)

De Berlijnse Conferentie van 1884–85 formaliseerde de "regels" voor verdeling. In 1914 was ~90% van Afrika onder Europees controle – alleen Libië en Ethiopië (kort bezet 1936–41) bleven onafhankelijk.

Drijfveren van de Late Toename

• Industriële vraag naar grondstoffen (rubber, palmolie, mineralen)
• Stoomschip/spoorweg/telegraaf-technologie die binneland penetratie mogelijk maakte
• Medische vooruitgang (chinine profylaxe tegen malaria)
• Nationalistische rivaliteit en strategische preëmptie

De 1870-baselijn benadrukt hoe snel de "Wedstijd om Afrika" het continent in één generatie transformeerde.