Steile oceaaninlopen heten fjorden

Een fjord (of fiord) is een lange, smalle, diepe inham van de zee begrensd door steile kliffen — uitgehuld door gletsjers, daarna overstroomd door stijgende zeespiegels.

Vorming

1. Gletsjer stroomt door een pre-existerende vallei (V-vormig).
2. Ijs hult vallei uit tot U-vorm: steile wanden, plat bodem, overdiepe bekken.
3. Gletsjer trekt zich terug; zeespiegel stijgt (post-glaciaal) → overstroomt vallei.
4. Resultaat: Fjord — vaak dieper landinwaarts dan bij de monding (drempel/sill).

Klassieke voorbeelden

• Noorwegen: Sognefjord (204 km, 1.308 m diep), Geirangerfjord, Nærøyfjord (UNESCO).
• Nieuw-Zeeland: Milford Sound (Piopiotahi), Doubtful Sound (Fiordland).
• Chili: Patagonische fjorden (Chilese Fjorden).
• Alaska: Glacier Bay, Tracy Arm, Kenai Fjorden.
• Groenland: Scoresby Sund (grootste systeem), Ilulissat Icefjord.
• Canada: Britse Columbia kust (bv. Jervis Inlet).

Kenmerkende eigenschappen

• Sill (Drempel): OnDiepe rotsrug bij monding (terminale morene) — beperkt circulatie, creëert anoxische diepe bekkens.
• Hangende dalen: Zijgletsjers komen hoog binnen → watervallen (bv. Stirling Falls, Milford).
• Stratifisering: Zoet oppervlaktelaag (afstroming) over zout diep water.

Geen fjorden

• Ria's (overstroomde rivierdalen — bv. Chesapeake Bay, Galicische ria's) — geen glaciale overdieping.
• Sunds (wijd, vaak glaciale maar niet overdiept — bv. Puget Sound).

Fjorden zijn de handtekening van gletsjers aan de kustlijn — diep, dramatisch, en biologisch uniek.