Wat bepaalt haarkleur? Melaniene, genetica en veroudering

Het pigmentsysteem

Haarkleur komt van melaniene geproduceerd door melanocyten in haarfolliculi. Twee typen:

• Eumelaniene: Bruin/zwart pigment. Hoge concentratie = zwart/donkerbruin. Laag = blond.
• Pheomelaniene: Rood/geel pigment. Hoge concentratie = rood haar. Aanwezig in alle haren maar meestal gemaskeerd door eumelaniene.

Genetische controle

• MC1R gen (chroomsoom 16): Primaire regulator. Varianten → rood haar, bleke huid, sproeten.
• Meerdere genen: HERC2, OCA2, TYR, TYRP1, SLC24A4, KITLG, anderen – polygenetische erfelijkheid.
• Etnische patronen: Oosterse/Europese varianten verschillen. Afrikaanse populaties: hoge eumelaniene diversiteit.

Natuurlijk kleurspectrum

• Zwart: Hoge eumelaniene, dichte korrels
• Bruin: Matige eumelaniene
• Blond: Lage eumelaniene, spreide korrels
• Rood: Hoge pheomelaniene, lage eumelaniene (MC1R varianten)
• Wit/Grijs: Melanocyten uitleving (veroudering) of afwezigheid (albinisme/poliosis)

Modifierende factoren

• Leeftijd: Melanocyten stamceluitputting → vergrising (typisch 30s-50s). Stress kan versnellen.
• Zon: UV bleekt melaniene → lichtere puntjes (fot melanose).
• Gezondheid: Schildklier, B12 tekort, vitiligo, chemotherapie kunnen pigment veranderen.
• Chemisch: Verf, ontkleuring, permanenten veranderen kunstmatig.

Structurele kleur

Sommige dieren (vogels, vlinders) gebruiken nanostructuur, geen pigment. Menselijk haar is puur pigmentair.