Hoe heet een ringvormig koraalrif dat een lagune omsluit?

Het heet een atol.

Definitie

Een atol is een ringvormig koraalrif, eiland, of reeks eilandjes dat een centrale lagune (deels of volledig) omsingelt. Het rif zit atop een ondergedoken vulkanische zeeberg; naarmate de vulkaan zak/eroodeert, groeit het koraal omhoog, behoudt zijn positie in de fotische zone, en vormt uiteindelijk de ring.

Kenmerken

• Lagune: On diep, beschut, vaak verblindend turkoois — kan open (passages/kanalen) of gesloten voor oceaan zijn.
• Rifvlak/Rand: Levend koraal, koraalpuin, zand — vaak droogvallend bij laagwater.
• Eilandjes (Motu): Laag, zandig, beplant (klapper, pandanus) — op rifrand. Bewoning, vliegvelden, klapperplantages.
• Passages (Ava): Gaten in rif toelatend botentoegang, wateruitwisseling — critisch voor lagunegezondheid, navigatie, roofdiertoegang.

Formatie (Darwin's Theorie — Bevestigd)

1. Franjend rif op vulkanisch eiland.
2. Barrièrerif naarmate eiland zakt, lagune verbreedt.
3. Atol wanneer eiland volledig zakt, alleen rifring blijft.

Verspreiding & Voorbeelden

• Pacifisch: Tuamotu (Frans-Polynesië — 80 atollen), Marshall-eilanden (Kwajalein — werelds grootste lagune, 2.174 km²), Kiribati, Tokelau, Carolijnseilanden.
• Indische Oceaan: Maldiven (26 atollen, 1.192 eilanden), Chagos (Diego Garcia), Seychellen (buiteneilanden), Lakshadweep (India).
• Atlantisch: Bermuda (pseudo-atol, hoge breedte), Rocas (Brazilië), Belize Barrièrerif (atol-achtig).

Kwetsbaarheid

Zeespiegelstijging, opwarming (verbleking), verzuring, stormen, overvisserij, nucleaire test-legacy (Bikini, Moruroa). Existentiële dreiging voor atol-naties (Kiribati, Tuvalu, Marshall-eilanden, Maldiven).

Kwajalein (Marshall-eilanden) = grootste atol per lagune-oppervlakte. Kiritimati (Kerstinsel, Kiribati) = grootste atol per landoppervlakte.