Leven in pre-Brits Jamaica: De Taíno-wereld

Voor Columbus (1494) en Britse verovering (1655) was Jamaica thuis van de Taíno — Arawak-sprekende volkeren die het eiland (Xaymaca, 'land van hout en water') ongeveer 1.000 jaar bewoonden.

🏛️ Samenleving & Bestuur

• Cacicazgos: Hoofddommen geleid door caciques (erfelijk, man/vrouw)
• Hiërarchie: Edelen (nitaínos), krijgers, ambachtslieden, gewone mensen (naborias)
• Matrilineaire afstamming — linie door moeder
• Collectieve beslissingen in batey (plein/raadruimte)

🌽 Landbouw: Conucos & Cassave

• Conuco-systeem: Opgeworpen bedden — drainage, vruchtbaarheid, erosiebestrijding
• Stapelgewassen: Cassave (juca) → casabe (platbrood), zoete aardappel, maïs, bonen, peper, ananas, guave
• Wisselende landbouw — duurzaam bij lage dichtheid

🎣 Eiwit: Zee & Bos

• Visserij: Kano's (canoa), netten, haken, vangan — rif & diep water
• Jacht: Leguaan, hutia (knaagdier), vogels, zeekoe (kust)
• Geen groot wild — eilandbiogeografie

🙏 Spiritualiteit: Zemís & Voorouders

• Polytheïstisch: Yocahú (cassave/schepper), Atabey (zoetwater/vruchtbaarheid), Guabancex (stormen)
• Zemís: Heilige objecten (steen, hout, katoen) die geesten huisvesten
• Cohoba-ritueel: Hallucinogene snuif (Anadenanthera) voor divinatie
• Voorouderverering — botten bewaard in manden, geraadpleegd

🎨 Kunst & Technologie

• Houtsnijwerk: Zemís, duhos (ceremoniele zetels), kano's (uitgehakte boomstam, tot 50 personen)
• Pottenbakken: Dunwandig, ingesneden, rood/witte slip
• Katoenweven: Hamacs, gordels, rokken
• Goud/koperlegeringen (guanín) — sieraden, geen gereedschap

🗣️ Taal

Taíno (Arawak) — bijdroeg kanoe, hamac, orkaan, tabak, barbecue, savanne aan Engels/Spaans.

💥 De instorting

• 1494: Columbus arriveert → encomienda, gedwongen arbeid, ziekten
• 1509: Spaanse vestiging (Sevilla la Nueva)
• 1655: Britten vorderen Jamaica → Afrikaanse slavernij vervangt Taíno-arbeid
• Rond 1600: Taíno effectief uitgestorven als aparte bevolking (ziektes, geweld, assimilatie)

Nalatenschap: Plaatsnamen (Ocho Rios, Moneague), woorden, genen (mtDNA-studies tonen 60%+ Taíno moederlijke lijn in Puerto Rico; Jamaica minder bestudeerd). Het bos onthoudt.