Hoe Peru zijn naam kreeg: Birú, de Virú of een vorst?

De etymologie van "Peru" is onderwerp van debat onder historici en taalkundigen. Drie hoofdtheorieën bestaan:

1. De "Birú"-theorie (meest geciteerd)

Uit het Quechua-woord Birú (of Pirú), betekenis "rivier" of specifiek de Birú-rivier (moderne Chira-rivier in noordelijk Peru). Vroege Spaanse ontdekkers (Andagoya, 1522) hoorden lokale jefs verwijzen naar een machtige cacique of regio als "Birú." De naam migreerde zuidelijk met Pizarro's verovering.

2. De Virú-cultuur verband

De Virú-vallei (noordkust) herbergde de Virú (Gallinazo) cultuur (200 v.Chr.–600 n.Chr.). De naam "Virú" zou door Spanjaren gegeneraliseerd zijn naar de hele regio. Taalkundig plausibel (Quechua wiru = "gedraaide/krullende" – rivier).

3. De vorst "Berú" / "Pelú"

Kroniekschrijver Pedro Cieza de León (1553) schreef: "De naam Peru komt van een grote heer genaamd Berú, die regeerde bij de rivier van San Miguel (Chira)." Evenzo noemt Inca Garcilaso de la Vega een hoofdman Pelú. Dit reflecteert het Spaanse patroon van landen benamen naar lokale heersers (bv. Chili ← Tili, Colombia ← Colombo).

Officiële aanname

• 1529: Capitulatie van Toledo – Kroon geeft Pizarro "Gouverneur van Nieuw-Castilië (later Peru)."
• 1542: Vicekoninkrijk Peru ingesteld – naam vastgelegd voor heel Spaans Zuid-Amerika.
• 1821: Republiek Peru behoudt naam.

Consensus leunt naar Birú/Virú (geografisch) als uiteindelijke wortel, gefilterd door een lokale leidersnaam.