Indonesië's Transmigratieprogramma: Javaanesen verplaatsen naar andere eilanden

Het beleid heette officieel het Transmigratieprogramma (Transmigrasi). Gelanceerd in 1950 (vervolg van Nederlands kolonisatie), stelde het ten doel:

• Extreme bevolkingsdichtheid op Java te verlichten (1.100+ mensen/km²).
• Uitereilanden (Sumatra, Kalimantan, Sulawesi, Maluku, Papua) te ontwikkelen door landbouwvestiging.
• Nationale integratie te bevorderen (Javaanse cultuur/taalverspreiding).

Werking

• Vrijwillige gezinnen (later soms onder druk) kregen: 2–5 ha land, huis, 6–12 maanden voedselratione, gereedschap, zaden, extensie-ondersteuning.
• Piekjaren (1979–1984): ~2,5M mensen verhuisden onder door Wereldbank gefinancierde Transmigratie V.
• Totaal 1950–2000: ~6–7M migranten (inclusief gezinsleden).

Resultaten & controverse

• Successen: Opende grote gebieden voor rijst, oilpalm, rubber, cacao; creëerde nieuwe steden (bijv. Bandar Lampung, Palangka Raya).
• Mislukkingen: Slechte locatiekeuze (zuurzuur gronden, veen), onvoldoende ondersteuning, landconflicten met inheemse adat gemeenschappen, ontbossing, sociale wrijving.
• Etnische spanning: Javaanse meerderheden in sommige ontvangstgebieden voedden separatistische bewegingen (Aceh, Papua).
• Beëindigd: Officiële stop 2000 (decentralisatie, budget, kritiek); sporadische "vrijwillige" verhuizingen gaan door.

Transmigratie hervormde Indonesië's demografie – Java's aandeel aan bevolking daalde van ~68% (1971) tot ~56% (2020) – maar liet een betwiste nalatenschap van ontwikkeling vs. ontworteling achter.