Wie Wees Spaans Gezag Af in Zuid-Amerika? Een Brede Coalitie

De afwijzing van Spaans gezag was geen enkele beweging maar een continentale golf van revoluties (1808–1826) gedreven door een diverse coalitie:

Belangrijkste Actoren

• Criollos (In Amerika Geboren Blankes): De leidersklas. Gefrustreerd door uitsluiting van hoge ambten (gereserveerd voor Peninsulares), handelsbeperkingen en belasting. Leiders: Bolívar, San Martín, Hidalgo, Morelos, Sucre, O'Higgins, Artigas.
• Mestizo's & Inheemse Volkeren: De massa basis. Gemotiveerd door grondverlies, tribuutbelasting, gedwongen arbeid (mita), en etnische discriminatie. Vaak gemobiliseerd door Criollo-leiders maar met eigen agenda's (bijv. Tupac Amaru II opstand 1780–81 voorganger).
• Afro-afstammelingen (Geslavenen & Vrije): Vochten aan alle kanten. Beloofd vrijheid voor dienst (bijv. Bolívar's "Bevrijders" decreet, San Martín's Leger der Andes). In Venezuela/Colombia waren pardos (gemengd Afrikaans) cruciale cavalerie (llaneros).
• Vrouwen: Manuela Sáenz, Juana Azurduy, Leona Vicario, Policarpa Salavarrieta – spionnen, financiërs, vechters, organisatoren.
• Klerus: Lagere geestelijken (Hidalgo, Morelos in Mexico; Rodríguez in Venezuela) leidden vaak; hiërarchie meestal loyalist.

Triggers

• 1808: Napoleon invadeert Spanien, zet Ferdinand VII af → legitimiteitscrisis.
• Verlichtingsideeën, VS/Franse Revolutie voorbeelden.
• Economische klachten (monopolie, belasting).

Uitkomst

In 1826 hield Spanje alleen Cuba en Puerto Rico. Nieuwe republieken: Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Ecuador, Paraguay, Peru, Uruguay, Venezuela. Brazilië werd apart rijk (Portugees).

Het was een multi-klassen, multi-etnische afwijzing van kolonialisme, hoewel de post-onafhankelijkheidsorde grotendeels Criollo-voorrechten behield.