Belangrijke wereldgebeurtenissen 1678–1741: Verdragen, oorlogen, revoluties en Verlichting

De periode 1678–1741 beslaat de late 17e tot mid-18e eeuw — een tijdperk van dynastieke oorlogen, koloniale expansie, wetenschappelijke revolutie en de dageraad van de Verlichting. Europa domineert het verhaal, maar wereldwijde uitstraling was diepgaand.

Belangrijkste gebeurtenissen tijdlijn

1678–1699: Oorlogen & Vestigingen

• 1678–1679: Verdragen van Nijmegen — Eindigde Franco-Nederlandse Oorlog; Frankrijk wint Franche-Comté, Henegouwen; Nederland behoudt handelsprivileges
• 1683: Ottomaanse beleg van Wien mislukt — Draaipunt; Habsburgers starten herovering Hongarije
• 1688–1689: Glorieuze Revolutie (Engeland) — Jacob II afgezet; Willem III & Maria II getroond; Bill of Rights; constitutionele monarchie gewaarborgd
• 1689–1697: Negenjarige Oorlog (Oorlog van de Grote Alliantie) — Frankrijk vs. Europese coalitie; eindigt met Vrede van Rijswijk (1697)

1700–1714: Spaanse Successieoorlog

• Trigger: Karel II van Spanje sterft kinderloos (1700); testament geeft troon aan Filips van Anjou (Bourbon)
• Strijdende partijen: Frankrijk/Spanje vs. Grote Alliantie (Engeland, Nederland, Oostenrijk, Pruisen, etc.)
• Schouwplaatsen: Europa, Noord-Amerika (Koningin Anne's Oorlog), Caraïben, India
• 1713–1714: Verdragen van Utrecht & Rastatt — Filips V houdt Spanje maar afstand van Franse troon; Engeland wint Gibraltar, Menorca, Newfoundland, Nova Scotia, Asiento (slavenhandelsmonopolie)

1700–1721: Grote Noordelijke Oorlog

• Zweden (Karel XII) vs. Rusland (Peter I) + coalitie
• 1709: Poltava — Zweeds leger verbrijzeld; Rusland opkomend als Baltische macht
• 1721: Vrede van Nystad — Rusland wint Estland, Livonië, Ingermanland, Karelië; Sint-Petersburg gesticht (1703)

1715–1741: Verlichting & Dynastieke verschuivingen

• 1715: Lodewijk XIV sterft → Regentschap (Orléans) → Lodewijk XV; France culturele hegemene piek
• 1713: Pragmatische Sanction — Karel VI (Habsburg) zekt dochter Maria Theresia's opvolging
• 1721: Robert Walpole wordt Britanniëns eerste de facto Eerste Minister
• Verlichtingsfiguren actief: Voltaire, Montesquieu, Locke (gest. 1704), Newton (gest. 1727), Leibniz (gest. 1716), Bach, Handel, Vivaldi
• 1733–1738: Poolse Successieoorlog — Bourbon vs. Habsburg; eindigt met Vrede van Wenen (1738)
• 1739–1748: Oorlog van Jenkins' Oor / Oostenrijkse Successieoorlog — Start 1739 (Angels-Spaans); samengevoegd in bredere oorlog 1740 (Maria Theresia's opvolging betwist)

Mondiale & Koloniale ontwikkelingen

• Mogolrijk: Aurangzeb (gest. 1707) → verval; Maratha opkomst; Europese handelsposten expansie
• Qing China: Kangxi (1661–1722) → Yongzheng → Qianlong; consolidatie, expansie (Taiwan, Mongolië, Tibet)
• Tokugawa Japan: Sakoku (gesloten land) verankerd; Genroku-cultuur bloeit
• Atlantische slavenhandel: Piekgijden; ~6 mln Afrikanen getransporteerd 1678–1741
• Noord-Amerika: Koloniale groei; Yamasee Oorlog (1715); slavencodes verharden; Grote Ontwakening begint (1730s)
• Wetenschap: Royal Society, Académie des Sciences; calculus prioriteitsdisput (Newton/Leibniz); Linnaeaans taxonomie begint

Waarom deze periode belangrijk is

Het smeedde het moderne staatensysteem (Westfalen → Utrecht), wereldwijde kapitalisme (slavenhandel, gecharterde compagnieën), wetenschappelijke rationaliteit, en de imperiale kaart die de volgende twee eeuwen definieerde. De Verlichtingsideeën — vrijheid, vooruitgang, rede — werden gesmeed in de crisistoets van deze oorlogen.