Oorzakelijke factoren van Europese spanningen in 1914: De weg naar de Eerste Wereldoorlog

Structurele breuklijnen

1. Imperiale rivaliteit: Deeling van Afrika/Azië. Duitsland (latecomer) vs. Groot-Brittannië/Frankrijk. Maroccocrisis (1905, 1911).
2. Zeewapenwedloop: Tirpitz's Riskflotte daagde Royal Navy uit. Groot-Brittannië zag existentieel dreiging; bouwde Dreadnoughts.
3. Explosief nationalisme: Pan-Slavisme (Rusland/Serbië), Pan-Duitsisme, Frans revanchisme (Alsace-Lotharingen), Baltisch nationalisme vs. Oostenrijk-Hongarije.
4. Balkaanse poederketel: Ottomaanse verval creëerde vacuum. Oostenrijk annexeerde Bosnië (1908). Twee Balkoorlogen (1912–13). Servië verdubbelde, bedreigde A-H integriteit.
5. Stijve alliantiesystemen:
   • Drievoudig Verbond: Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Italië (defensief).
   • Drievoudige Entente: Frankrijk, Rusland, Groot-Brittannië (ententes, geen volle allianties).
   Lokaal conflict → algemene oorlog via kettingreactie.
6. Onopgeloste territoriaal geschillen: Alsace-Lotharingen, Balkangrenzen, koloniale grenzen.
7. Militaristische culturen: Schlieffen Plan (Duitsland), Plan XVII (Frankrijk), cultus van offensief. Mobilisatie = oorlog.

Trigger

Aartshertog Franz Ferdinand vermoord (Sarajevo, 28 juni 1914) door Boerviaans Servisch nationalist. Oostenrijk's ultimatum aan Servië → Russische mobilisatie → Duitse Schlieffen Plan activatie → wereldoorlog.