Hoe werd Europa gescheiden?

Algemeen wordt aangenomen dat de scheiding van Europa verwijst naar de politieke, economische en sociale verdeeldheid die na het einde van de Tweede Wereldoorlog tussen de oostelijke en westelijke delen van Europa ontstond.

Dit zijn de belangrijkste factoren die tot de scheiding van Europa hebben geleid:

1. Ideologische verschillen: De belangrijkste factor die Europa scheidde was de diepe ideologische kloof tussen de westerse kapitalistische democratieën en de oosterse socialistische staten. De landen in het Westen, die zich aansloten bij de Verenigde Staten, hebben democratische principes, vrijemarkteconomieën en individuele vrijheden aangenomen. Aan de andere kant omarmden de landen in het Oosten, die zich bij de Sovjet-Unie hadden aangesloten, het communisme, centraliseerden ze de staatscontrole over de economie en beperkten ze de politieke rechten.

2. IJzeren Gordijn: De fysieke scheiding tussen Oost- en West-Europa werd bekend als het IJzeren Gordijn, een term die in 1946 door Winston Churchill werd bedacht. Het IJzeren Gordijn vertegenwoordigde de wens van de Sovjet-Unie om haar Oost-Europese satellietstaten te controleren en ze te isoleren van westerse invloeden. Dit resulteerde in de fysieke scheiding en versterking van de grenzen, waardoor reizen en communicatie tussen Oost en West moeilijk werd.

3. Politiek uit de Koude Oorlog: De Koude Oorlog, de mondiale rivaliteit tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie die duurde van het midden van de jaren veertig tot het begin van de jaren negentig, speelde een cruciale rol bij het consolideren van de scheiding van Europa. De landen van Oost-Europa werden gezien als onderdeel van de invloedssfeer van de Sovjet-Unie, en het Westen probeerde de verspreiding van het communisme te voorkomen. Dit leidde tot de vorming van militaire allianties zoals de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) in het Westen en het Warschaupact in het Oosten.

4. Economische verschillen: Naarmate de Koude Oorlog vorderde, werden de economische verschillen tussen Oost- en West-Europa steeds duidelijker. De westerse landen kenden een snelle economische groei en een stijgende levensstandaard. Daarentegen kampten de Oost-Europese economieën met inefficiënte centrale planning, achterblijvende innovatie en tekorten aan consumptiegoederen. Deze verschillen hebben de scheiding van Europa nog verder geaccentueerd en het verlangen naar verandering in de Oostbloklanden aangewakkerd.

5. Schendingen van de mensenrechten: Het gebrek aan politieke vrijheid en mensenrechtenschendingen in de Oostbloklanden lokten kritiek en onvrede uit, zowel van binnen als buiten de regio. De harde onderdrukking van politieke afwijkende meningen en de beperkingen van de burgerlijke vrijheden zorgden voor spanningen tussen de Oost-Europese regeringen en hun burgers.

6. Einde van de Sovjet-Unie: De ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991 markeerde een keerpunt in de scheiding van Europa. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werden de Oost-Europese landen onafhankelijk en begonnen ze de overgang te maken naar democratie en marktgebaseerde economieën. De val van de Berlijnse Muur in 1989 luidde al het begin in van het einde van de verdeeldheid van Europa.